آیا مسقطی واقعاً دسر عربی است؟
یا یک میراث ایرانی که بهتدریج مصادره شد؟
امروزه در بازارهای امارات، عمان، عربستان و قطر، شیرینیای با نام «مسقطی» بهوفور دیده میشود؛ دسری که اغلب با عنوان شیرینی سنتی خلیج فارس یا حتی «دسر اصیل عمانی» معرفی میشود.
اما پشت این نام آشنا، داستانی وجود دارد که کمتر دربارهاش صحبت شده است؛ داستانی که اگر دقیقتر به آن نگاه کنیم، ما را به سواحل جنوبی ایران میرساند.
سؤال اصلی اینجاست:
آیا مسقطی واقعاً یک دسر عربی است، یا با یک میراث غذایی ایرانی روبهرو هستیم که در گذر زمان، هویت اصلیاش کمرنگ شده است؟
خاستگاه مسقطی؛ روایت رایج در برابر واقعیت تاریخی
روایت رایج میگوید نام مسقطی از شهر «مسقط» در عمان گرفته شده و بنابراین خاستگاهی عربی دارد.
اما تاریخ تجارت خلیج فارس و روایتهای محلی چیز دیگری میگویند.
در جنوب ایران، بهویژه در لارستان، بستک، بندرعباس و مناطق جنوبی استان فارس، قرنهاست نوعی حلوا-دسر نشاستهای تهیه میشود که با نام حلوا مسقطی لاری شناخته میشود.
این دسر بهصورت کاملاً دستی و سنتی تهیه میشده و مواد اولیه آن شامل:
- نشاسته طبیعی
- گلاب
- روغن
- مغزها
و گاهی زعفران بوده است.
نه رنگهای فانتزی در کار بوده، نه اسانس و افزودنی؛ فقط ساده، اصیل و آیینی.
نقش تجار ایرانی؛ حلقه گمشده داستان مسقطی
برای فهم ریشه مسقطی، نمیتوان نقش تجار لارستانی و جنوبی ایران را نادیده گرفت.
قرنها پیش، این تجار نقش کلیدی در ارتباط تجاری میان:
- ایران
- عمان
- امارات
- بحرین
داشتند.
آنها فقط کالا جابهجا نمیکردند؛ بلکه فرهنگ، غذا و دستور پخت را نیز با خود میبردند. بسیاری از روایتهای شفاهی و تاریخی نشان میدهد که نخستین استادکاران تهیه مسقطی در سواحل جنوبی خلیج فارس، ایرانیتبار بودهاند.
📌 به بیان ساده:
مسقطی در مسقط مشهور شد، اما الزاماً در مسقط متولد نشد.
چرا نام ایران از روایت مسقطی حذف شد؟
در دهههای اخیر، بسیاری از خوراکیهای منطقه با پدیدهای به نام بازبرندسازی فرهنگی روبهرو شدهاند.
وقتی یک محصول:
- ثبت جهانی نشده باشد
- روایت رسمی و مستند نداشته باشد
- و بهصورت غیررسمی صادر شود
بهراحتی میتواند هویت اولیهاش را از دست بدهد.
مسقطی هم دقیقاً همین مسیر را طی کرد:
- نام «لار» به حاشیه رفت
- ریشه ایرانی کمرنگ شد
- و دسر، صرفاً بهعنوان محصولی عربی معرفی شد
این یک اتهام نیست؛ بلکه واقعیتی رایج در تاریخ غذاهای منطقه است.
مقایسه صریح: مسقطی سنتی ایرانی و مسقطی صنعتی
اگر منصف باشیم، تفاوتها کاملاً مشخصاند:
مسقطی سنتی ایرانی:
- رنگ طبیعی کهربایی یا نارنجی
- بدون رنگ مصنوعی
- عطر غالب گلاب
- بافت نرم و متعادل
- تولید دستی و محدود
مسقطی صنعتی رایج:
- رنگهای تند و فانتزی
- استفاده از اسانس
- تولید انبوه
- تمرکز بر ظاهر، نه اصالت
سؤال مهم برای مصرفکننده امروز خلیج فارس این است:
کدامیک به مسقطی اصیل نزدیکتر است؟
مسقطی لاری وفادار؛ حفظ اصالت در دل بازار مدرن
در میان این اختلاف روایتها، برخی برندها تلاش کردهاند به دستور پخت اصیل وفادار بمانند.
یکی از این نمونهها، مسقطی لاری وفادار است؛ محصولی که بر پایه:
- دستور سنتی لارستان
- رنگ طبیعی و غیرمصنوعی
- تولید دستی
- و حفظ طعم کلاسیک
تهیه میشود.
حضور چنین محصولاتی در بازارهای خلیج فارس، فقط فروش یک شیرینی نیست؛ بلکه یادآوری یک ریشه تاریخی است.
آیا صحبت از ریشهها، اختلاف فرهنگی ایجاد میکند؟
پاسخ منفی است.
مسقطی امروز بخشی از سفره مردم خلیج فارس است و این واقعیت محترم است.
اما اشتراک فرهنگی، به معنی پاککردن گذشته نیست.
فرهنگ غذایی خلیج فارس ذاتاً مشترک است،
اما احترام به این اشتراک، با احترام به ریشهها کامل میشود.
جمعبندی؛ حقیقتی که کمتر گفته میشود
مسقطی فقط یک دسر ساده نیست؛
بلکه روایتگر تاریخ تجارت، مهاجرت و حافظه مشترک مردمان دو سوی خلیج فارس است.
🔎 جمعبندی منصفانه:
مسقطی، دسری با ریشههای عمیق ایرانی است که در مسیر تجارت به مسقط رسید، در آنجا مشهور شد و سپس به بخشی از فرهنگ غذایی خلیج فارس تبدیل گردید.
برای خرید از غرفه مسقطی لاری وفادار در با سلام روی لینک کلیک کنید
